ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yaşanan çatışma nedeniyle Hürmüz Boğazı'nda sıkışan ticari gemilerin güvenli çıkışını sağlamak için ABD'nin rehberlik hizmeti sunacağını açıkladı.
Trump'ın açıklamasında, çeşitli ülkelerin Hürmüz Boğazı'nda tutuklu kalan gemileri için ABD'den destek talep ettiği belirtildi. ABD, bu gemilerin kısıtlı su yollarından emniyetli biçimde ayrılmalarına yardımcı olacak rehberlik sağlayacak.
Trump'ın "Project Freedom" olarak adlandırdığı mekanizma, üst düzey ABD yetkililerine göre ülkeler, sigorta şirketleri ve denizcilik kurumlarını içeren bir koordinasyon yapısı olarak tanımlandı. Yetkililer, şu aşamada ABD Donanması savaş gemilerinin ticari gemilere doğrudan eskort yapmayı planlamadığını ifade etti.
Ancak Avrupalı diplomatlar ve gemi sahipleri, savaş gemisi eskortu olmadan bu koordinasyonun boğazdaki durumu önemli ölçüde iyileştirmesinin zor olduğunu savundu. Daha önce Trump'ın müttefiklerden savaş gemisi talebinin yanıt bulmadığı hatırlatıldı.
ABD yetkililerine göre İran Devrim Muhafızları boğaza mayın yerleştirdi. Yeni planda, bu mayınların konumu tespit edilerek gemilerle paylaşılacak ve su yolunda en güvenli rotalar belirlenecek. ABD, navigasyon bilgisi için diğer ülkelerden yardım arıyor.
Trump, olası müdahalelere karşı "güçlü" yanıt verileceğini belirtti. Girişimin başlangıcını duyuran Trump, bunu ABD, Orta Doğu ülkeleri ve İran için bir "insani adım" olarak nitelendirdi.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'na göre, planda 15 bin asker, güdümlü füze destroyerleri, 100'den fazla hava aracı ve insansız sistemler destek görevi üstlenecek.
Saldırıların ardından İran, küresel petrol ve doğalgaz ticareti için hayati Hürmüz Boğazı'nı kapattı. Trump yönetimi buna karşılık İran limanlarına ablukayı başlattı. Verilere göre, bu durum gemi trafiğini en düşük seviyeye indirdi.
Savaş öncesinde dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20'si bu boğazdan geçiyordu. Boğaz ayrıca gübre, alüminyum ve yapay zeka endüstrisinde kullanılan helyum gazı taşımacılığı için kritik bir rota olarak öne çıkıyor.
İran, çatışmanın başlangıcından beri boğaz çevresinde yaklaşık 25 ticari gemiyi hedefledi. Bir kuru yük gemisinin çok sayıda küçük tekne saldırısına maruz kaldığı bildirildi. İran'ın "Mosquito filosu"nun saldırılarını artırdığı ve son haftalarda iki gemiye el koyduğu kaydedildi.
Piyasalarda planın sorunu giderebileceğine ilişkin şüpheler var. Armatörler, brokerlar ve gemi takip firmaları, boğazın her iki yanında yaklaşık 1.600 geminin mahsur kaldığını belirtiyor. Son 5 haftada sadece 15 gemi geçti ve bu geçişler için gemi başına yaklaşık 2 milyon dolar ücret alındı.